محمد مهدى فقيه بحر العلوم
27
مزارات فرزندان بلا فصل ائمه ( ع ) در عراق ( فارسى )
به گفته « ابن مهنّا » ، عباس بن اسحاق بن موسى ( ع ) ، در زمان منصور در ارمينيه ( ارمنستان كنونى ) ، به شهادت رسيد . « 1 » جعفر بن اسحاق بن موسى ( ع ) را نيز « سعيد حاجب » ، در زمان مهتدى عباسى ، در بصره به قتل رساند . « 2 » از نوادگان اسحاق بن موسى ( ع ) ، مىتوان از « ابوجعفر محمد صورانى » كه در شيراز كشته شد و قبرش در اصطخر بود « 3 » و نيز از محسن ثانى و برادرش ، حسن ، فرزندان محسن بن قاسم بن اسحاق بن موسى ( ع ) كه در كردك ، به شهادت رسيدند « 4 » ، ياد كرد . همچنين از نسل اسحاق ، ابوعبدالله الشريف ، معروف به نعمت ، محمد بن حسن بن اسحاق بن حسين بن اسحاق بن امام موسى كاظم ( ع ) است كه شيخ صدوق ، كتاب « من لا يحضره الفقيه » را براى او تأليف كرده و اين مطلب را در مقدمه كتابش ، آورده است . « 5 » افزونبر اين مزار ، زيارتگاههاى ديگرى نيز در ايران ، به اسحاق بن موسى ( ع ) ، منسوب است كه مشهورترين آنها در ساوه « 6 » ، گرگان « 7 » و محلات « 8 » مىباشد . با توجه به تصريح مورخان به وفات اسحاق در مدينه ، در صحت انتساب همه اين
--> ( 1 ) . التذكرة ، ص 133 . ( 2 ) . مقاتل الطالبيين ، ص 541 ؛ منتهى الآمال ، ج 2 ، ص 367 . ( 3 ) . تهذيب الانساب ، ص 170 ؛ عمدة الطالب ، ص 141 . ( 4 ) . النفحة العنبرية ، ص 92 . ( 5 ) . تحفة العالم في شرح خطبة المعالم ، ج 2 ، ص 34 ؛ الاصيلى ، صص 191 و 192 . ( 6 ) . نزهة القلوب ، ص 306 ؛ گنجينه آثار قم ، ج 2 ، ص 137 . ( 7 ) . بناهاى تاريخى و اماكن باستانى ايران ، ص 191 ؛ بناهاى آرامگاهى ، ص 152 ؛ دائرةالمعارف تشيع ، ج 2 ، ص 412 . ( 8 ) . گنجينه آثار قم ، ج 2 ، صص 44 و 47 ؛ دائرةالمعارف تشيع ، ج 3 ، ص 357 .